Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum en wordt overgedragen via direct contact met een (vaak onopvallende) zweer of huiduitslag tijdens vaginale, anale of orale seks. Een zwangere kan de infectie ook aan haar baby doorgeven. In 2024 stelden de Centra Seksuele Gezondheid bijna 1.800 infectieuze syfilis-diagnoses vast — de hoogste cijfers in jaren. Het grootste deel betreft mannen die seks hebben met mannen, maar ook bij vrouwen en heteromannen stijgt het aantal.
De fasen van syfilis
Syfilis verloopt in fasen, en juist omdat de klachten tussendoor vanzelf verdwijnen, wordt de infectie vaak "de grote imitator" genoemd. Zonder behandeling blijf je besmet, ook als je je niets meer merkt.
- Eerste fase (10–90 dagen, gemiddeld 3 weken na besmetting): één pijnloze, harde zweer (de "harde sjanker") op penis, vagina, anus of in de mond. Die geneest vanzelf in 4–6 weken — maar je bent nog steeds besmet.
- Tweede fase (weken tot maanden later): een niet-jeukende huiduitslag, vaak ook op handpalmen en voetzolen, met koorts, moeheid en gezwollen lymfeklieren. Ook deze klachten verdwijnen vanzelf.
- Latente fase: geen klachten, maar de bacterie is nog aanwezig. In het eerste jaar (vroeg-latent) ben je nog besmettelijk.
- Late fase (jaren later, zeldzaam met behandeling): blijvende schade aan hart, bloedvaten, hersenen of zenuwstelsel (neurosyfilis).
Testen: een bloedtest
Syfilis wordt aangetoond met een bloedtest (serologie). Die is meestal betrouwbaar vanaf ongeveer zes weken na het risicocontact; in de heel vroege eerste fase kan de uitslag nog negatief zijn, dus bij twijfel volgt een herhaaltest. Is er een verse zweer, dan kan een arts daar direct materiaal uit testen (PCR), vaak nog vóór de bloedtest positief wordt. Syfilis en hiv worden vaak samen getest, omdat ze regelmatig samen voorkomen.
Behandeling: een penicilline-injectie
Syfilis is goed te genezen met penicilline. Bij een vroege infectie (korter dan een jaar) volstaat meestal één injectie benzathinebenzylpenicilline in de bilspier; bij een infectie die langer bestaat of waarvan de duur onbekend is, zijn het drie injecties met telkens een week ertussen. Bij een penicilline-allergie wordt doxycycline in tabletvorm gegeven (niet tijdens de zwangerschap). Neurosyfilis wordt in het ziekenhuis met penicilline via een infuus behandeld. De behandeling loopt via de GGD, een dermatoloog of de huisarts.
Partnerwaarschuwing en controle
Waarschuw je sekspartners zodat zij zich kunnen laten testen; hoe ver je teruggaat hangt af van de fase en kan bij syfilis oplopen tot één à twee jaar. Heb geen seks tot de zweren of uitslag volledig weg zijn en de behandeling is afgerond. Na de behandeling controleert de arts met bloedtesten — meestal na 3, 6 en 12 maanden — of de infectie echt is opgeruimd; de hoeveelheid antistoffen (de titer) hoort dan duidelijk te dalen.
Zwangerschap en aangeboren syfilis
In Nederland wordt elke zwangere vrouw vroeg in de zwangerschap standaard op syfilis gescreend. Dat is belangrijk, want een onbehandelde infectie kan leiden tot een miskraam, vroeggeboorte of aangeboren syfilis bij de baby. Tijdige behandeling met penicilline beschermt zowel de moeder als het kind.
Deze informatie is algemeen voorlichtend en met zorg samengesteld op basis van openbare bronnen, maar vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel altijd een arts.
