Labtest of sneltest: twee heel verschillende dingen
Bij een lab-thuistest neem je zelf een monster af — urine, een vaginale swab, of een swab uit keel of anus — en stuur je dat per post naar een medisch laboratorium. Daar gaat het door dezelfde PCR-test die ook de huisarts en de GGD gebruiken; Soa Aids Nederland noemt zulke tests "net zo betrouwbaar als een test bij de huisarts of GGD". Sneltests die je thuis zelf afleest, zoals bij de drogist, zijn dat niet: de RIVM-richtlijn noemt voor chlamydia-sneltests een gevoeligheid van maar 17 tot 64%, dus veel infecties worden gemist. Soa Aids Nederland en Thuisarts raden ze daarom af.
Hoe betrouwbaar is zelf afnemen?
Verrassend betrouwbaar. Bij vrouwen is een diepe vaginale swab die je zelf afneemt zelfs de eerste keus in de RIVM-richtlijnen voor chlamydia en gonorroe: gevoeliger dan urine, en minstens zo goed als een swab die een arts afneemt. Bij mannen is de eerste plas de standaard. Een overzichtsstudie vond dat zelf afgenomen vaginale swabs ongeveer 92% van de chlamydia-infecties vinden die een afname door een arts vindt. Voor keel- en anaalswabs is minder onderzoek gedaan, met iets lagere cijfers. De grootste fout zit meestal niet in het lab, maar in de keuze: testen op de verkeerde plek, op de verkeerde soa of te vroeg.
Test op de juiste plek
Een soa zit waar je seks hebt gehad. Had je orale of anale seks, dan kunnen chlamydia en gonorroe ook in je keel of anus zitten — en die mis je met alleen een urinetest. Voor mannen die seks hebben met mannen en voor sekswerkers adviseren de richtlijnen bij gonorroe altijd ook keel en anus te testen. Let op: bij de meeste thuistests dekt één kit één afnameplek, en elke extra plek is een extra kit. Bij SoaStudentArts kun je een 3-in-1-kit nemen die urine of vagina, keel en anus in één keer test.
Bloedtests: vingerprik of priklocatie
Voor hiv, syfilis en hepatitis is bloed nodig. Bij Soapoli-online doe je dat thuis met een vingerprik die je naar het lab stuurt; in een Nederlandse studie gaf zo’n zelf afgenomen druppel bloed voor hiv dezelfde uitslag als bloed uit de arm. Soapolinoord laat je bloed afnemen op een priklocatie in Groningen of Leeuwarden. SoaStudentArts en Testalize doen geen bloedtests; daarvoor ga je naar de huisarts of GGD. Soa Aids Nederland merkt op dat je vaak geen bloedtest nodig hebt — maar voor mannen die seks hebben met mannen hoort een test op hiv en syfilis er altijd bij.
Hiv-zelftest: de uitzondering
Er is één sneltest die wél betrouwbaar is: de hiv-zelftest. Je prikt in je vinger en leest na ongeveer een kwartier de uitslag af; zo’n test kost €25 tot €40 bij de apotheek of online. Het nadeel: hij meet alleen antistoffen en is pas na drie maanden helemaal betrouwbaar. Was je risico recent, dan is een labtest bij de huisarts of GGD beter. En een positieve zelftest laat je altijd bevestigen bij de huisarts of GGD.
Wanneer test je?
Een thuistest is pas zinvol als de infectie meetbaar is. Voor chlamydia en gonorroe is dat ongeveer twee weken na het risico; voor hiv en syfilis duurt het langer. Test je eerder, dan kan de uitslag ten onrechte negatief zijn. In ons artikel over de raamperiode staat per soa wanneer je kunt testen.
Wanneer liever niet thuis
- Je hebt klachten, zoals afscheiding, branden bij het plassen of een zweertje — dan wil je dat een arts meekijkt.
- Een partner heeft je gewaarschuwd voor een soa.
- Het condoom scheurde bij anale seks tussen mannen: bel binnen 72 uur je huisarts of de GGD over PEP.
- De seks was tegen je wil: ga naar het Centrum Seksueel Geweld.
In die gevallen kun je vaak gratis terecht bij de GGD. Mannen die seks hebben met mannen kunnen in een aantal regio’s bovendien via Testlab van de GGD online een gratis test aanvragen.
De aanbieders naast elkaar
- Soapoli-online — alle soa’s, ook bloed via een vingerprik. Chlamydia of gonorroe €41,90, beide €58,45 per afnameplek. Behandeling van chlamydia of trichomonas €20, inclusief opgestuurde medicatie.
- SoaStudentArts — alleen chlamydia en gonorroe, vanaf €39,95; beide op drie plekken €64,95. Medicatie haal je bij de apotheek.
- Soapolinoord — losse tests van €25,50 tot €30, plus €12,50 servicekosten per bestelling (en €4,50 verzending). Bloedafname op een priklocatie in Groningen of Leeuwarden.
- Testalize.me — chlamydia en gonorroe €48,95 per afnameplek, geen bloedtests. Behandeling van chlamydia op afstand zit in de prijs, maar is niet anoniem.
Soapoli-online, SoaStudentArts en Soapolinoord staan op de lijst van aanbevolen thuistests van Soa Aids Nederland. Wil je de totale prijs voor jouw situatie zien — met afnameplekken en een eventuele behandeling — gebruik dan de keuzehulp.
Zo kies je
- Kies een kit die je naar een gecertificeerd laboratorium stuurt, geen sneltest die je zelf afleest (de hiv-zelftest uitgezonderd).
- Test op elke plek waar je seks hebt gehad: urine of vagina, en zo nodig keel en anus.
- Heb je bloedtests nodig (hiv, syfilis, hepatitis), kies dan een aanbieder die ze doet — of ga naar de huisarts of GGD.
- Kijk hoe de behandeling loopt bij een positieve uitslag: tabletten kunnen vaak per post, maar gonorroe wordt altijd met een injectie bij een arts behandeld.
- Reken met de totaalprijs: servicekosten, verzending en extra afnameplekken tellen op.
- Waarschuw je partners bij een positieve uitslag. Anoniem waarschuwen via partnerwaarschuwing.nl kan met een code van de huisarts of GGD.
Deze informatie is algemeen voorlichtend en met zorg samengesteld op basis van openbare bronnen, maar vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten of twijfel altijd een arts.
